Ambedo

by Jesse Vousten

Hoe kan ik mensen aansporen of begeleiden in het duiken van hun eigen herinneringen?

Storytelling | Herinneringen

Ambedo

"noun. A kind of melancholic trance in which you become completely absorbed in vivid sensory details—raindrops skittering down a window, tall trees leaning in the wind, clouds of cream swirling in your coffee—briefly soaking in the experience of being alive, an act that is done purely for its own sake." - John Koening, Dictionary of Obscure Sorrows

Een plek waar niet je toekomst voorspeld wordt, maar je verleden wordt opgehaald. Waar je een vergeten herinnering terugvindt en herbeleeft. Ik hoor je al denken: “het is toch veel waardevoller om je toekomst te voorspellen, weten wat komen gaat en wat je moet verwachten in je leven is toch veel belangrijker dan kijken wat er vroeger is gebeurd?”

“Dat weet ik toch allemaal al?”

Maar hoe vaak sta je nou echt stil bij je herinneringen? Hoe vaak heb je een herinnering gewoon voor jezelf opgehaald, zonder dat het een grappige anekdote moest worden. Hoe vaak heb je je niet geërgerd aan het feit dat je dingen niet meer kon herinneren, in plaats van te kijken wat je hoofd juist wel heeft opgeslagen? Hersenen zijn namelijk heel slecht in het opslaan van objectieve informatie. Waar ze een stuk beter in zijn, is het opslaan van subjectieve informatie; emotionele uitschieters in het bijzonder. De laatste paar jaar is het steeds makkelijker geworden om een moment objectief vast te leggen. Een foto of filmpje is met een telefoon zo gemaakt. Een objectieve, ongefilterde opname van een moment, die als een goed instappunt kan dienen voor een herinnering. Dan heb je beeld en wellicht geluid. Ogen en oren. Hoge zintuigen. Zintuigen waarvan we heel bewust zijn dat we ze ervaren en zintuigen die makkelijk om te zetten zijn in taal: Ik zag dit, ik hoorde dat. Maar hoe warm was het? Hoe voelde de textuur van je kleding? Hoe rook het daar? Dit zijn allemaal dingen die je ook hebt meegemaakt en opgeslagen, maar die vaak worden overgeslagen als een herinnering wordt opgehaald, tenzij ze het onderwerp zijn van het verhaal. Door onze verbinding met taal hebben we als mens vaak het gevoel dat we iets pas kunnen herinneren als we het kunnen benoemen. “De naam van die acteur licht op het puntje van mijn tong” of “Ik kan me de geur vaag voorstellen, maar ik weet niet meer wat ik precies rook.” Maar om iets te kunnen herinneren hoef je iets niet in taal om te kunnen zetten. Een lichamelijke houding kan een herinnering zijn, je kunt je een bepaalde sfeer herinneren en zelfs een hele specifieke samenstelling van emoties kun je weer opnieuw voelen zonder dit ooit uit te kunnen leggen aan een ander.

Ik ben als ontwerper van mening dat we te weinig herinneren voor ons zelf. Ik vind het jammer dat 'herinneren' vaak gaat over het benoemen van feitelijke, objectieve elementen en minder over het terughalen van het gevoel en de emoties die je toen had. De kracht van herinneringen ligt juist in de delen die vaak niet te delen zijn met anderen, dat wil ik je laten zien.

In mijn installatie, Ambedo, ga ik samen met jou op zoek naar een vergeten herinnering. Een herinnering waarvan je niet meer wist dat je hem nog had. Dit doe ik doormiddel van een aantal kaarten. Je wordt gevraagd om twee kaarten om te draaien, de inhoud voor jezelf te combineren en te kijken welke herinnering naar voren komt. Als je een herinnering gevonden hebt begint de focus fase. Hier wordt er aan je gevraagd om je één voor één te focussen op 6 zintuigen. Deze zijn, in volgorde, Temperatuur, Geluid, Textuur, Geur, Sfeer, Emotie. Het doel is om deze aspecten zo goed mogelijk voor jezelf terug te vinden en weer opnieuw te voelen zoals ze toen voelden. Als alle zintuigen aan bod zijn gekomen wordt er een drietal vragen gesteld:
1 “Je hoofd vergeet veel meer dan dat het onthoud; waarom denk je dat het aan deze herinnering heeft vastgehouden?”
2 “Hoe ben je nu anders dan de persoon die je in de herinnering was?”
3 “Als je kijkt naar de persoon die je nu bent, met alle ontwikkelingen die je sinds je herinnering hebt doorgemaakt, wat kun je dan leren van die herinnering?”

Alles wat je ooit hebt waargenomen is gefilterd door jouw perceptie, je geschiedenis en je meningen. Dit maakt een herinnering per definitie nooit objectief en ik denk dat het heel belangrijk is om herinneringen dan ook niet als objectief te behandelen. Door juist te focussen op hoe die subjectiviteit de herinnering uniek maakt, maak je een herinnering levendiger en persoonlijker. Binnen de ervaring is het niet belangrijk of je herinnering feitelijk gezien klopt; wat centraal staat is jouw persoonlijke connectie met de herinnering.

Het is natuurlijk leuk en fijn om met een groep vrienden terug te denken aan vroeger, maar hier ligt de focus vaak op het begrijpelijk en vaak ook 'leuker' maken van een herinnering voor een ander. Het is belangrijk om eens in de zoveel tijd te kijken naar je verleden, niet voor anderen maar voor jezelf. Iedereen heeft een reis meegemaakt in de tijd dat ze op de aarde rondlopen, waarbij mijlpalen voor iedereen anders liggen. Het mooie is: je herinnert je deze mijlpalen nog, zelfs als je niet bewust doorhebt dat het mijlpalen zijn geweest. Je hersenen hebben deze mijlpalen opgeslagen, zodat ze onbewust samenwerken om de persoon te vormen die jij nu bent. Kijken naar welke dingen je hersenen hebben onthouden kunnen je veel leren over wie je bent. Zeker aangezien dit vaak dingen zijn waarvan je niet wist dat ze belangrijk waren op het moment dat ze gebeurden. Mensen denken bij mijlpalen vaak aan diploma’s of prestaties, maar persoonlijke groei en definiëren wie je bent zit vaak in een veel kleiner hoekje. Deze nemen onder andere de vorm aan van kleine ontmoetingen, gebeurtenissen en beslissingen die soms niet langer dan een seconde duren. In mijn installatie hoop ik bij jou zo’n gebeurtenis te vinden, deze door jou te laten herbeleven en je te laten beseffen wat voor impact deze heeft gemaakt. Daarbij wil ik ook aan mensen meegeven dat je veel meer kan herinneren dan alleen beeld en geluid. Het is oké om af en toe gewoon alleen te voelen, zonder dit aan een ander, of jezelf, uit te moeten kunnen leggen. Kijk eens waar je brein en je hart je mee naartoe nemen. Dit kan je nog wel eens verrassen.